Gjate dhjetëvjeçarëve të fundit mbishëndoshja është shpeshtuar së tepërmi thuajse  kudo në botë. Më shumë se 1 miliard njërës në botë janë sot me mbipeshë trupore, nga të cilët 300 milion të dhjamosur rëndë. Në Evropë nga viti 1980 e këtej numri i njerëzve obez është rritur 3 herë. Alarmi është se ai po rritet edhe tek fëmijët. Nga viti 1970 numri i të rinjve dhe fëmijëve obezë ose me peshë të tepërt trupore në Evropë është rritur 10 herë. Obeziteti përbën tashmë  epideminë më të re që po pushton heshturazi pandalshmerisht planetin. Prandaj e quajnë ndryshe “GLOBEZITET”. Prej padijes, nënvlerësimit, naivitetit shëndetësor dhe pasivitetit shoqëror po shtohen me ritme te frikshme bashkë me të, problemet shëndetësore dhe shoqërore  që ai krijon.

Dantja e pat perceptuar grykësinë si ”mëkat” dhe”e pat dënuar” atë në një nga rrethet e tij te ferrit. Por a e pati parashikuar ai që kjo dobësi njerëzore në dukje e pafajshme, të merrte dhjetëra shekuj pas tij, përmasat e një suicidi të heshtur të tillë  gjigant  të  njerëzimit?

Paradokset e dhjamosjes 

Varfëria, paaftësia dhe padija për të zgjedhur dhe për të blerë, ushqimet e duhura, të mira për shëndetin, kanë krijuar një lloj të ri kequshqyerje e cila nuk lidhet aq  me sasinë e ushqimit të konsumuar, se sa me cilësinë e tij, me përbërjen, gatimin, ofrimin, shit -blerjen, reklamimin, përzgjedhjen dhe preferencat e reja të ushqimit dhe  kalorazhin e lartë.Veçanërisht në shtresat e varfra dhe në grupet e defavorizuara të popullsisë është shtuar ndjeshëm  konsumi i ushqimeve të pasura në sheqerna dhe yndyrna shtazore të cilat janë me te lira si çmim, por fatkeqësisht janë dëmtuese  për shëndetin.

Për pasojë obeziteti, dikur frikë  kryesisht e të pasurve, po shtrin putrat e tij tani edhe në territoret e vendeve të varfra shume milionëshe.

Tregu i lire dhe obeziteti 

Ushqimi i njerëzve ndikohet nga të ardhurat mesatare, produksioni ushqimor, furnizimi, shpërndarja, tregtimi, reklamimi dhe konsumimi i tyre. Demokratizimi dhe tregu i lirë falë  ndryshimeve  madhore ekonomiko - shoqërore në botë mundësuan  rritjen e produktivitetit, shkëmbimin e lirë, globalizimin  e  biznesit  ushqimor dhe kulinar dhe furnizimin me ushqime të shumëllojshme,. Veç kënaqësive, ato krijuan rreziqe të reja  për shëndetin e njerëzve si konsumimin  e  tepërt të disa  ushqimeve potencialisht të rrezikshme për shëndetin  veçanërisht ato të parapërgatitura, të industralizura, të superkoncentruara me sheqer,  yndyrna shtazore, alkool dhe në tërësi me kalorazh shumë të lartë.

Tregu i lire dhe reklamimi  krijojne  preferenca të reja dietetike ushqimore të popullatës sidomos në qytet. Ushqimet natyrale me produkte të freskëta, zarzavate, fruta, fibra, bukë të zezë, qumësht dhe produktet tradicionale  të tij po lihen pas dore, si “demodé”. Në vend të tyre  ushqimi i industrializuar, më shpesh  i importuar,  i gatshëm , gjysmë i gatshëm (Fast Food, Sandviç, Mac Donald Doner, Coca Cola, Fanta, Çokollata, dhe pijet alkoolike te forta) me shije të reja por me kalorazh tepër  të lartë dhe përbërje ushqimore kryesisht  yndyrore, sheqerore dhe alkoolike  kane pushtuar tregun  dhe tryezat. .Bashkë me to po spostohet gradualisht   dhe  vendi i ngrënies: nga ai tradicional  familjar shtëpiak  në  atë “me shoqëri” në lokal. Edhe tradita e  marrjes  së  ushqimit   nga shtëpia me vete në çantë  për ta konsumuar gjatë pushimit të drekës  në punë  ose në shkollë, po zëvendësohet  me  blerjen  e tij të gatshëm  nëpër  kioska, pika shitje ambulante apo automate të vendosura kudo në qendra pune ose shkolla.

Një rrjet i panumërt restorantesh, baresh, qebaptoresh, pastiçeri në tezga, kioska apo lokale super luksoze kanë mbirë kudo, në rrugë, shkolla, qendra pune dhe banimi. Fale globalizmit ushqimet e kuzhina te huaja kineze, indiane, meksikane, orientale, picat italiane e suflket greke kane kapercyer kufijt e shteteve dhe po konkurojne kudo me ato tradicionalet lokale.

Të gjitha së bashku kanë krijuar “BUM”  ushqimor dhe kalorik  të paparë që i tërheq   njerëzit me  kënaqësitë dhe shijet  e reja gastronomike dhe  kulinare aq të lakmuara, por të paplotësuara  dot ndonjëherë.më parë 
Rrezikun e dytë sinergjist me të parin e përbën  rehatia fizike. Një stil i  ri   jetese po përhapet i karakterizuar  me aktivitete  fizike dhe  veprimtari  muskulore të pakësuar. Ai është  pasojë  e  urbanizmit, shpërnguljes  masive nga  fshati në  qytet, automobilizmit, që zëvendësoi   ecjet e dikurshme me këmbë  ose biçikletë , ashensorëve, në vend të ngjitjeve  të  shkalleve në këmbë, qëndrimit  të stërzgjatur përpara TV, kompjuterëve, pra  pasivitet, në vend të lëvizjeve  aktive, sporteve  dhe  punës së mëparshme të  lodhshme muskulore fizike.

.

..

Ku është e keqja?

E keqja është se ushqimi nuk është si ajri i frymëmarrjes. Organizmi gjatë frymëmarrjes  merr dhe mban vetëm  aq ajër sa i duhet, tepricën  e nxjerr. Me ushqimin nuk ndodh kështu. Ushqimi është “karburanti”, nga djegia e të cilit vihen në lëvizje dhe  punë të pandërprerë  qelizat e trupit. Tepricat e tij, organizmi nuk i flak, por  i depoziton si “karburant” rezervë.  Ky  është  mekanizëm fiziologjik mbrojtës i organizmit për ti përdorur  rezervat  në rastet e mungesës  së ushqimit. Depozitimi i tepricave  kalorike kryhet në formë dhjami. Ky formohet   nga  kaloritë e tepërta të  ushqimit  dhe nga  mos lëvizja, nga  mbi ushqyerja dhe mos djegia prej trupit të kalorive të  marra me ushqim. Depozitimi, ndonese   me synim pozitiv  kur  shtohet  progresivisht, se tepermi deri në obezitet  kthehet,  për fat të keq  me kohë në një  rrezik si “bombë me sahat” e heshtur brenda organizmit 

E keqja e obezitetit  nuk është  vetem estetike. Ai krijon sëmundje dhe vret. Madje është një nga shkaktarët kryesorë  për lindjen dhe rëndimin e sëmundjeve të një liste të gjatë sëmundjesh  kronike:  Bilanci i mbrapshtive  të tilla të tij ne bote është i madh: 600 milion njërëz  me hipertoni arteriale, 177 milion me diabet, 20 milion me kancer, dhe  20 milion me sëmundje ishemike te zemrës e të arterieve të trurit.

Nëpërmjet sëmundjeve të mësipërme  u raportuan  se vetëm në vitin 2005  obeziteti shkaktoi vdekjen  e 35 milion njerëzve  : 7  milion  prej  sëmundjes  ishemike të zemrës,  5 milion aksidentet vaskulare  të trurit, 7 milion nga   hipertensioni, 7 milion kanceri, 4 milion të  vdekur në vit i atribuohen  diabetit, 4.4 hiper kolestrolit. Cilat luftëra, epidemi apo  katastrofa natyrale i kanë shkaktuar njerëzimit kasaphanë më të madhe se kjo? Shtojmë këtu edhe  barrën  financiare dhe psiko-emocionale  të lidhur me diagnostikimin dhe mjekimin e tyre e cila është  kolosale  për pacientët   dhe familjet e tyre, si  në rrafshin individual, ashtu  edhe  atë shoqëror. Shpenzimet janë në  rritje deri në   nivele të papërballueshme  si në vendet perëndimore të përparuara,  ashtu edhe ne vendet ne zhvillim. 
 
Të mos ndalosh një të keqe të evitueshme është faj

Dëmet e paralajmëruara të obezitetit  nuk janë kurrsesi fatale. Përkundrazi janë  në një masë të  madhe   të  evitueshme. Mbi 80 % e sëmundjeve ishemike të zemrës, 90 % e diabetit të të  rriturve dhe një treta  e numrit të  sëmurëve me kancer, pra edhe te rasteve të vdekjeve ose vuajtjeve të lidhura me to, është vërtetuar se  mund të  parandalohen. Duhen për këto vetëm tre  masa  të thjeshta,  jo të kushtueshme  dhe të realizueshme kudo: dietë ushqimore, aktivitet i përditshëm  fizik dhe mospirje ose ndalim i duhanit.

Koordinimi i munguar 

Dihet qe ushqimi i popullatës , është produkt  shumë sektorial: i bujqësisë, transportit, tregtisë, kultures , edukimit, medias dhe natyrisht shëndetësisë.
Është pikërisht ky koordinim midis sektorial që  është shndërruar tani në prioritet si për OBSH ashtu edhe FAO - n, të cilat po punojnë për një strategji të përbashkët në mbrojtjen e njerëzve nga obeziteti dhe ushqimi  jo i shëndetshëm. Një workshop në vitin 2004 në Kubë inicioi bashkëpunimin e këtyre dy organizatave nderkombtare  në një program të përbashkët bashkëpunimi dhe marrëveshje për shëndetin.  Ne sinergji me nje  “Platforme Evropiane  veprimi  per Dieten , Aktivitetin Fizik dhe Shendetin” si edhe nje politike e perbashket bujqesore eshte formuluar dhe po zbatohet nga BE   
Një rezolute dhe strategji e re  shprese për ushqimin e popullatës 
Ishte perseri OBSH  e para  që me   raportin e saj  të vitit 2002  “Strategjia globale  për dietën, veprimtarinë fizike dhe shëndetin”  reagoi fuqishëm ndaj  shtimit të rreziqeve  për shëndetin dhe të  sëmundshmërisë kronike të lidhur me to.

Ajo   rekomandoi  6 drejtime  strategjike për kontrollin,  minimizimin dhe  parandalimin e tyre.
Përdorimi sa më i shumte   në ushqimin e  përditshëm  të popullatës  i zarzavateve, dhe
frutave te fresketa (minimum 400 gr në ditë ) dhe ushqimeve me përmbajtje të lartë fibre;

Promovim i  veprimtarisë së përditshme fizike,( minimum 30 minuta ecje në ditë) ;
Minimizim  i  konsumit të yndyrnave shtazore në raport me ato me origjinë bimore;  
Kufizimin e produkteve ushqimore me përmbajte të lartë  të yndyrnave , kripërave dhe  
    sheqernave të lira;

Mbajtjen e peshës trupore në shifra  optimale, evitimin e shtimit në peshë;
Mospirjen ose ndërprerjen e duhanit.
 

“Njerez  ju dua : reagoni . “Eshte ende koha. Eshte  mbi te gjitha  ne doren tuaj, te secilit individ , te familjeve tuaja , dhe bashkesive ku jetoni te bashkepunoni  aktivisht per te ndalur  apo jo vepren   vrastare te kesaj epidemie te re te shekullit 21.